Rijksmuseum van Oudheden x Kunstsokken

Een reis door 4.000 jaar Egyptische kunst

In de stilte van een museumzaal in Leiden rust de sarcofaag van Peftjaoeneith, een tempeladministrateur die rond 650 v.Chr. leefde in het oude Egypte. Zijn gezicht is groen geschilderd, de kleur van Osiris. Rond zijn lichaam: hiërogliefen, valken en een prachtige bloemenkraag.

Twee zalen verderop staat een felblauw nijlpaardje van faience, ruim 4.000 jaar geleden meegegeven in een grafkamer langs de Nijl. Versierd met lotusbloemen, symbool van wedergeboorte.

Elk object vertelt een verhaal over goden, bescherming en het geloof dat kunst de dood kan overwinnen.

Nu, duizenden jaren later, brengen we deze verhalen terug, in samenwerking met het Rijksmuseum van Oudheden.

Staand Beeld van Nijlpaard

Een belofte van wedergeboorte

Ruim 4.000 jaar geleden lag dit felblauwe nijlpaardje in de grafkamer van een welgestelde Egyptenaar. Gemaakt van faience, het 'plastic van de Oudheid', kreeg het zijn karakteristieke glans door koperhoudende materialen die tijdens het bakken versmolten met de kern. Op zijn huid: sierlijke lotusbloemen, symbool van wedergeboorte. De Egyptenaren geloofden dat deze beeldjes het eeuwige leven van de overledene bevorderden. Soms werden de poten opzettelijk afgebroken, zodat het dier zich in het hiernamaals niet tegen hem kon keren.

Zonen van Horus

De beschermers van het hiernamaals

De oude Egyptenaren vertrouwden de meest kwetsbare delen van een overledene toe aan vier goddelijke broers – de Zonen van Horus. Doeamoetef, met zijn jakhalsenkop, waakte over de maag. Qebehsenoeëf, met zijn valkenkop, beschermde de darmen. Op deze sokken staan ze precies zoals ze 2.600 jaar geleden op de grafkist werden geschilderd, omringd door hiërogliefen uit het Dodenboek – spreuken die Peftjaoeneith moesten helpen om veilig door het dodenrijk te navigeren.

Egyptische Vogels

De taal van de goden

Eén vogel is een god. De andere is een letter. De valk op deze sok is Horus, zoon van Osiris en verantwoordelijk voor de begrafenisrituelen van zijn vader. De uil daarnaast is het hiëroglief voor de klank "-m", gevolgd door een vlaggenstok – het teken dat bij tempels stond en gebruikt werd om goden aan te duiden. Samen vormen ze een stukje van de naam van Atoem, de scheppergod. Dit is hoe de Egyptenaren communiceerden: beelden waren woorden, woorden waren heilig.

Bloemenketting

De kraag die de dood overstijgt

De brede bloemenkraag – in het oud-Egyptisch 'wesekh' – was meer dan sieraad. Het was een beschermend schild dat de overgang van mens naar god markeerde. De valkenkoppen op de schouders verwijzen naar Horachte, de zonnegod, of Sokar, de dodengod. Elke laag bloemen, elk geometrisch patroon werd met precisie geschilderd als een belofte: schoonheid beschermt, kunst overwint de dood. Peftjaoeneith droeg deze kraag op zijn laatste reis. Nu draag jij dezelfde symbolen.